Jeszcze niedawno w kosmetykach przeciwstarzeniowych królowały retinol, witamina C, ceramidy i kwas hialuronowy. Dziś półki drogerii oraz media społecznościowe wypełniają produkty reklamowane jako bardziej zaawansowane: PDRN, polinukleotydy, egzosomy, peptydy biomimetyczne czy kompleksy sygnałowe. Szczególną popularność zdobywają składniki kojarzone z koreańską pielęgnacją i medycyną regeneracyjną. Obietnice są imponujące - szybsza regeneracja, pobudzenie produkcji kolagenu, poprawa elastyczności, redukcja zmarszczek i przywrócenie skórze młodszego wyglądu. Problem w tym, że pod jednym modnym określeniem mogą kryć się bardzo różne technologie i produkty o zupełnie innym poziomie udokumentowania skuteczności. PDRN stosowany w procedurach medycyny estetycznej nie jest tym samym co serum z niewielkim dodatkiem PDRN, a wyniki badań nad egzosomami nie pozwalają automatycznie zakładać, że każdy krem z takim hasłem na opakowaniu będzie działał regenerująco. 

Co to jest PDRN w kosmetykach i dlaczego stało się tak popularnym składnikiem pielęgnacji?

PDRN, czyli polydeoxyribonucleotide, to mieszanina fragmentów DNA, która od lat jest badana przede wszystkim w kontekście regeneracji i gojenia tkanek. W preparatach wykorzystywanych medycznie PDRN tradycyjnie pozyskiwano między innymi z materiału pochodzącego od ryb z rodziny łososiowatych, odpowiednio oczyszczanego i przetwarzanego. Mechanizmy działania analizowane w badaniach dotyczą między innymi procesów związanych z regeneracją tkanek, aktywnością fibroblastów, tworzeniem nowych naczyń i odpowiedzią zapalną. To właśnie z tego obszaru PDRN trafił do medycyny estetycznej, a następnie do świata kosmetyków. W ostatnich latach ogromną popularność zdobyły również polinukleotydy, określane skrótem PN. PDRN i PN są ze sobą związane, ale nie są pojęciami całkowicie zamiennymi. Różnią się między innymi długością fragmentów DNA i właściwościami biologicznymi, choć w komunikacji marketingowej granica między tymi nazwami bywa mocno zatarta.

Najważniejszą kwestią z punktu widzenia konsumentki jest forma podania. Wyniki uzyskane dla preparatu podawanego podczas zabiegu nie mogą być bezpośrednio przenoszone na krem czy serum stosowane na powierzchnię skóry. Bariera naskórkowa została stworzona właśnie po to, aby ograniczać przenikanie dużych cząsteczek z otoczenia. W przypadku PDRN wielkość cząsteczek może więc stanowić istotne wyzwanie dla producentów kosmetyków. Pojawiają się już technologie mające poprawiać dostarczanie PDRN do skóry oraz pierwsze badania preparatów stosowanych miejscowo, jednak jest to nadal rozwijający się obszar. Jeśli serum reklamowane jako "salmon DNA" kosztuje kilkaset złotych, warto więc sprawdzić nie tylko efektowną nazwę składnika, lecz również jego stężenie, formę, pozostałe substancje aktywne oraz to, czy producent przedstawia jakiekolwiek dane dotyczące gotowej formulacji.

Czy kosmetyki z PDRN naprawdę mogą regenerować skórę i redukować zmarszczki?

PDRN nie jest składnikiem wymyślonym wyłącznie przez działy marketingu firm kosmetycznych. Istnieje biologiczne uzasadnienie dla zainteresowania jego właściwościami, a badania nad PDRN i polinukleotydami wskazują na potencjalne zastosowanie między innymi w regeneracji skóry, poprawie jej jakości oraz procesach gojenia. Najnowsze przeglądy badań klinicznych wskazują jednak również na podstawowy problem - dostępnych badań nadal jest niewiele, obejmują stosunkowo małe grupy uczestników, a stosowane preparaty, dawki i metody aplikacji różnią się pomiędzy eksperymentami. Szczególnie trudno jest więc odpowiedzieć na pytanie, czy dowolny kosmetyk zawierający PDRN będzie zapewniał zauważalny efekt przeciwstarzeniowy. To, że określona substancja wykazuje ciekawą aktywność biologiczną, jest dopiero pierwszym krokiem. Kosmetyk musi jeszcze dostarczyć ją do miejsca, w którym może rzeczywiście zadziałać.

Nie oznacza to, że kremy i sera z PDRN należy automatycznie traktować jako bezwartościowy trend. Badania nad miejscowym wykorzystaniem tego składnika rozwijają się i pojawiają się pierwsze interesujące wyniki dotyczące poprawy parametrów skóry. Potrzeba jednak więcej niezależnych badań obejmujących większą liczbę osób i dłuższy czas stosowania. Przy zakupach dobrze zachować proporcje. PDRN może być interesującym dodatkiem do rutyny, ale nie powinien przesłaniać składników oraz zachowań, których znaczenie dla starzenia skóry jest znacznie lepiej poznane. Codzienna ochrona przeciwsłoneczna, odpowiednio dobrany retinoid lub retinol, właściwe nawilżanie i odbudowa bariery naskórkowej nadal mają większe znaczenie niż posiadanie najmodniejszego składnika sezonu. PDRN warto więc traktować obecnie jako obiecującą technologię, a nie jako magiczny zamiennik całej pielęgnacji przeciwstarzeniowej.

Czym są egzosomy w kosmetykach i czy rzeczywiście potrafią odmładzać skórę?

Egzosomy brzmią futurystycznie i pod względem biologicznym rzeczywiście są niezwykle interesujące. Są niewielkimi pęcherzykami zewnątrzkomórkowymi uczestniczącymi w komunikacji pomiędzy komórkami. Mogą transportować między innymi białka, lipidy i materiał genetyczny, dzięki czemu wpływają na zachowanie innych komórek. Zainteresowanie dermatologii wynika z potencjalnego wykorzystania takich mechanizmów w regeneracji skóry, gojeniu, redukcji zmian pigmentacyjnych czy poprawie jej struktury. W badaniach eksperymentalnych oraz pierwszych badaniach klinicznych obserwowano interesujące rezultaty związane między innymi z elastycznością, nawilżeniem, zmarszczkami i regeneracją po zabiegach. Właśnie te wyniki sprawiły, że określenie "egzosomy" błyskawicznie przeniosło się z laboratoriów do gabinetów kosmetologicznych i na opakowania kosmetyków przeznaczonych do domowej pielęgnacji.

Tutaj zaczynają się jednak komplikacje. Egzosom nie jest jednym, dokładnie określonym składnikiem kosmetycznym podobnym do niacynamidu czy kwasu salicylowego. Jego właściwości zależą między innymi od komórek, z których pochodzi, sposobu pozyskiwania, oczyszczania, przechowywania oraz zawartości biologicznej. Dwa produkty reklamowane jako "kosmetyki z egzosomami" mogą więc nie być porównywalne. Dodatkowo rynek rozwija się szybciej niż standardy pozwalające jednoznacznie oceniać jakość takich preparatów. Najnowsze przeglądy badań podkreślają brak jednolitych metod produkcji oraz niewystarczającą liczbę dużych, dobrze kontrolowanych badań na ludziach. Dlatego egzosomy można obecnie uznać za jeden z najbardziej interesujących kierunków dermatologii regeneracyjnej, ale zdecydowanie za wcześnie, aby każdy produkt wykorzystujący tę nazwę traktować jako przełom w pielęgnacji.

Czy kosmetyki z egzosomami działają tak samo jak zabiegi z egzosomami w gabinecie?

To jedno z najważniejszych rozróżnień, ponieważ internetowe materiały dotyczące egzosomów często mieszają wyniki uzyskiwane po różnych metodach ich stosowania. W części badań preparaty wykorzystuje się razem z mikronakłuwaniem, laserami frakcyjnymi lub innymi procedurami naruszającymi barierę skóry. W takich warunkach substancje mają zupełnie inną możliwość kontaktu z głębszymi warstwami skóry niż podczas zwykłego nałożenia kremu na nienaruszony naskórek. Jeżeli więc badanie pokazuje poprawę wyglądu skóry po laserze połączonym z preparatem zawierającym egzosomy, nie można zakładać, że taki sam rezultat zapewni codzienne serum używane w domu. Co więcej, trudno czasami jednoznacznie oddzielić efekt samego zabiegu od dodatkowego wpływu zastosowanego preparatu. Z punktu widzenia oceny kosmetyku informacje dotyczące konkretnej formulacji są więc znacznie ważniejsze niż ogólne hasło "technologia egzosomalna".

Kolejnym wyzwaniem jest jakość produktu. Egzosomy są strukturami biologicznymi znacznie bardziej skomplikowanymi niż większość tradycyjnych składników kosmetycznych. Znaczenie może mieć sposób ich izolowania, koncentracja, czystość, stabilność i warunki przechowywania. Dlatego bardzo ogólne określenie "exosome serum" niewiele mówi o tym, co faktycznie znajduje się w butelce. W sprzedaży spotkać można również produkty używające terminologii związanej z egzosomami w szerokim znaczeniu, w tym składniki pochodzenia roślinnego czy różnego rodzaju pęcherzyki i ekstrakty określane marketingowo podobnymi nazwami. Konsument nie powinien zakładać, że są one biologicznie równoważne preparatom badanym w dermatologii. W przypadku tej kategorii szczególnie ważna jest więc transparentność producenta dotycząca pochodzenia składników oraz danych potwierdzających działanie produktu.

Czy peptydy przeciwzmarszczkowe rzeczywiście działają i które rodzaje peptydów warto znać?

Spośród trzech modnych kategorii to właśnie peptydy mają najdłuższą historię stosowania w nowoczesnych kosmetykach. Peptydy są krótkimi łańcuchami aminokwasów, czyli tych samych podstawowych elementów, z których zbudowane są białka. Nie istnieje jednak jeden uniwersalny "peptyd przeciwzmarszczkowy". W kosmetologii wykorzystuje się wiele różnych cząsteczek o odmiennych właściwościach. Peptydy sygnałowe mają między innymi naśladować określone komunikaty biologiczne związane z procesami zachodzącymi w skórze. Peptydy transportujące mogą uczestniczyć w dostarczaniu określonych pierwiastków, czego najbardziej znanym przykładem są peptydy miedziowe. Istnieją również składniki określane jako peptydy neuromodulujące, promowane jako kosmetyczna odpowiedź na zmarszczki mimiczne. To jednak zupełnie inny mechanizm oraz skala działania niż w przypadku toksyny botulinowej i określenia sugerujące efekt "botox-like" warto traktować przede wszystkim jako język marketingowy.

Badania dotyczące miejscowego stosowania wybranych peptydów wskazują, że mogą one poprawiać niektóre parametry wyglądu skóry, w tym widoczność drobnych zmarszczek, elastyczność czy teksturę. Jednocześnie wyniki uzyskane dla konkretnego peptydu nie powinny być przenoszone na wszystkie produkty zawierające dowolny składnik z tej kategorii. Znaczenie ma dokładna cząsteczka, jej stężenie, stabilność, zdolność przenikania oraz cała receptura kosmetyku. Z tego powodu samo słowo "peptides" umieszczone dużymi literami na opakowaniu nie gwarantuje spektakularnych rezultatów. Dobrze opracowane serum peptydowe może być wartościowym elementem pielęgnacji, szczególnie dla osób poszukujących łagodniejszych rozwiązań wspierających kondycję skóry. Nadal jednak trudno oczekiwać od kosmetyku efektów porównywalnych z procedurami medycyny estetycznej.

Co działa lepiej na zmarszczki - PDRN, egzosomy, peptydy czy retinol?

Porównanie tych składników nie jest proste, ponieważ znajdują się one na różnych etapach rozwoju badań kosmetologicznych. Retinoidy mają za sobą dziesięciolecia badań dotyczących wpływu na skórę i fotostarzenie, dlatego pozostają jednym z najlepiej udokumentowanych kierunków pielęgnacji przeciwstarzeniowej. Peptydy również nie są nowością, choć jakość dowodów zależy od konkretnej cząsteczki. PDRN w kontekście pielęgnacji domowej jest kategorią znacznie młodszą, natomiast egzosomy pozostają najbardziej eksperymentalnym z omawianych rozwiązań. Dlatego trudno uzasadnić zastąpienie sprawdzonego retinoidu nowym serum tylko dlatego, że na jego opakowaniu pojawiło się określenie "PDRN" albo "exosomes". Nowoczesny składnik może rozszerzać pielęgnację, ale nie musi automatycznie przewyższać substancji stosowanych od wielu lat.

Warto również pamiętać, że skóra nie ocenia atrakcyjności opakowania ani popularności składnika w mediach społecznościowych. Największe znaczenie ma dobrze zaplanowana, regularna rutyna. Jeżeli celem jest ograniczanie oznak fotostarzenia, podstawą pozostaje ochrona przeciwsłoneczna. Następnie można rozważyć dobrze tolerowany retinol lub inny retinoid, antyoksydanty, składniki wspierające barierę oraz odpowiednie nawilżanie. Peptydy, PDRN czy w przyszłości być może bardziej zaawansowane technologie egzosomalne mogą uzupełniać taki schemat. Odwracanie kolejności i kupowanie kosztownego serum przy jednoczesnym niestosowaniu SPF będzie natomiast bardzo mało efektywną strategią. W pielęgnacji przeciwstarzeniowej nadal wygrywa regularność, a nie liczba modnych skrótów znajdujących się na półce.

Jak rozpoznać, czy kosmetyk z PDRN, egzosomami lub peptydami nie jest tylko marketingowym trendem?

Pierwszym sygnałem ostrzegawczym powinny być obietnice brzmiące bardziej jak opis procedury medycznej niż działania kosmetyku. "Regeneracja komórek", "odbudowa DNA", "lifting bez skalpela", "efekt botoksu", "cofnięcie wieku biologicznego skóry" czy gwarantowane zniknięcie zmarszczek w kilka dni to hasła, które powinny zwiększać ostrożność. Warto sprawdzić, czy producent podaje konkretną nazwę użytego składnika, jego pochodzenie oraz informacje dotyczące badań produktu. Szczególnie w przypadku peptydów znaczenie ma to, jaki dokładnie peptyd znajduje się w recepturze. Przy PDRN i egzosomach warto natomiast zwracać uwagę na to, czy firma wyjaśnia technologię zastosowaną w produkcie, czy ogranicza się do powtarzania modnego określenia na froncie opakowania. Im bardziej zaawansowany składnik, tym większe znaczenie powinna mieć transparentność.

Drugą zasadą może być porównanie obietnic z ceną i całym składem. Kosmetyk kosztujący kilkaset złotych nie musi działać lepiej niż znacznie tańszy produkt tylko dlatego, że zawiera składnik kojarzony z medycyną regeneracyjną. Bardzo często końcowy efekt nawilżenia, wygładzenia i poprawy elastyczności może wynikać również z gliceryny, ceramidów, emolientów, kwasu hialuronowego czy innych dobrze znanych elementów formulacji. Nie jest to wada - dobry kosmetyk powinien działać jako całość. Problem pojawia się wtedy, gdy cała cena produktu zostaje zbudowana wokół modnego składnika występującego w niewielkiej ilości i bez przekonujących danych. Przy technologicznych trendach pielęgnacyjnych warto więc kierować się zasadą: im bardziej spektakularna obietnica, tym mocniejszych dowodów powinniśmy oczekiwać.

Czy PDRN, egzosomy i peptydy są przyszłością pielęgnacji skóry?

Najprawdopodobniej przynajmniej część tych technologii pozostanie z nami na dłużej. Szczególnie interesujący wydaje się rozwój składników i systemów, które nie tylko nawilżają powierzchnię skóry, ale próbują wpływać na konkretne procesy biologiczne. Peptydy są już trwałym elementem rynku kosmetycznego i trudno mówić o nich jako o chwilowej modzie. PDRN oraz polinukleotydy mają coraz większe zaplecze badawcze w medycynie regeneracyjnej i estetycznej, a rozwój metod pozwalających skuteczniej stosować je miejscowo może zwiększyć ich znaczenie również w pielęgnacji domowej. Egzosomy są jeszcze bardziej zaawansowaną i jednocześnie bardziej wymagającą technologią. Ich potencjał jest duży, ale rozwiązania związane z produkcją, standaryzacją, stabilnością i bezpieczeństwem muszą nadążyć za tempem zainteresowania rynku.

Najbardziej prawdopodobny scenariusz nie polega więc na tym, że klasyczna pielęgnacja zostanie nagle zastąpiona przez PDRN i egzosomy. Raczej będziemy obserwować stopniowe łączenie sprawdzonych składników z coraz bardziej zaawansowanymi technologiami regeneracyjnymi. Część produktów zniknie, gdy minie marketingowa moda, a inne pozostaną i zostaną lepiej przebadane. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy mamy do czynienia z przyszłością pielęgnacji czy marketingowym trendem, brzmi: z jednym i drugim. Nauka stojąca za tymi technologiami jest realna, ale marketing często przedstawia jej wczesne wyniki tak, jakby wszystkie wątpliwości zostały już rozstrzygnięte. Najrozsądniejsza konsumentka nie musi ignorować nowości. Powinna jednak wymagać od nich tego samego, czego oczekujemy od każdego dobrego kosmetyku - konkretnego składu, rozsądnych obietnic, bezpieczeństwa i dowodów na działanie.