Ognisko może być przyjemnym elementem biwaku, obozu czy spotkania w terenie, ale od chwili rozpalenia aż do całkowitego wygaszenia wymaga stałego nadzoru i odpowiedzialności. Pozornie niewielkie źródło ognia może stać się przyczyną pożaru, jeżeli żar pozostanie w palenisku, zostanie przeniesiony przez wiatr na suchą roślinność albo uczestnicy opuszczą miejsce zbyt wcześnie. Dlatego umiejętność odpowiedzi na pytanie, jak zgasić ognisko, jest równie ważna jak wiedza dotycząca jego bezpiecznego rozpalania. Sam brak widocznych płomieni nie oznacza, że palenisko przestało stanowić zagrożenie. W popiele i większych fragmentach drewna żar może utrzymywać się przez długi czas, a przy odpowiednich warunkach ponownie doprowadzić do zapłonu. Prawidłowe gaszenie wymaga więc czasu, dokładności oraz sprawdzenia całej powierzchni paleniska przed opuszczeniem miejsca. Odpowiedzialność wiąże się również z wyborem miejsca, w którym ognisko w ogóle może zostać rozpalone. 
Kiedy należy rozpocząć gaszenie ogniska i dlaczego nie warto zostawiać tego na ostatnią chwilę?
Gaszenie najlepiej rozpocząć odpowiednio wcześniej, zanim uczestnicy zaczną pakować wyposażenie i przygotowywać się do opuszczenia miejsca. Duże kawałki drewna oraz warstwa żaru mogą wymagać wielokrotnego polewania i mieszania, dlatego próba zakończenia całego procesu w ciągu kilku minut jest niepotrzebnym ryzykiem. Rozsądnie jest przestać dokładać drewno z wyprzedzeniem i pozwolić, aby stopniowo się wypaliło. Dzięki temu w chwili rozpoczęcia właściwego gaszenia palenisko zawiera mniej intensywnego żaru, a zużycie wody może być mniejsze. Informacje dotyczących odpowiedzialnego obchodzenia się z ogniskiem i jego organizacji można znaleźć równiez na stornie - https://www.morowo.com.pl/pl/n/Jak-rozpalic-ognisko-zasady-i-rodzaje-ognisk-harcerskich/91. Niezależnie od doświadczenia uczestników ognia nie powinno się pozostawiać bez nadzoru. Jeżeli grupa planuje odejście od obozowiska, nawet na krótko, palenisko należy wcześniej odpowiednio zabezpieczyć lub całkowicie wygasić.
Rozpoczęcie gaszenia z odpowiednim wyprzedzeniem pozwala także dokładnie ocenić stan paleniska. Gdy uczestnicy spieszą się na szlak, do samochodu lub na transport, łatwo uznać brak płomieni za wystarczający dowód bezpieczeństwa. Tymczasem największym problemem może być żar ukryty pod warstwą popiołu albo wewnątrz nadpalonych kawałków drewna. Wietrzna i sucha pogoda dodatkowo zwiększa ryzyko, ponieważ podmuch może roznieść lekkie, rozgrzane fragmenty poza obręb paleniska. Dlatego harmonogram biwaku powinien uwzględniać czas potrzebny na spokojne wygaszenie ognia, sprawdzenie pozostałości i uporządkowanie terenu. Dobrą praktyką jest także przygotowanie zapasu wody do gaszenia jeszcze przed rozpaleniem ogniska, a nie dopiero w chwili, gdy pojawi się potrzeba jego zakończenia. Takie podejście zmniejsza ryzyko improwizacji i sprawia, że odpowiedzialne zamknięcie paleniska staje się integralną częścią planu pobytu.
Jak prawidłowo użyć wody lub ziemi do całkowitego ugaszenia ogniska?
Woda jest podstawowym i najpewniejszym środkiem do wygaszania typowego ogniska. Należy polewać nią palenisko stopniowo, obejmując nie tylko jego środek, ale również rozżarzone drewno i krawędzie. Podczas gaszenia warto zachować ostrożność ze względu na powstającą parę oraz możliwość rozpryskiwania gorącego popiołu. Po pierwszym polaniu trzeba przemieszać popiół i żar odpowiednim narzędziem, odsłaniając miejsca, do których woda wcześniej nie dotarła. Większe nadpalone fragmenty drewna należy zwilżyć ze wszystkich stron. Następnie proces polewania i mieszania powtarza się tak długo, aż w palenisku nie pozostają gorące obszary. Nie wystarczy wylać jednego naczynia wody na środek ogniska - powierzchnia może wyglądać na wygaszoną, podczas gdy pod nią nadal utrzymuje się wysoka temperatura. Celem jest dokładne schłodzenie całej pozostałości po ogniu, a nie jedynie zlikwidowanie widocznego płomienia.
Jeżeli dostęp do wody jest ograniczony, mineralna ziemia lub piasek mogą pomóc stłumić żar poprzez ograniczenie dopływu tlenu, jednak nie powinno się traktować cienkiej warstwy ziemi jako pewnego zamiennika dokładnego schłodzenia paleniska. Przysypany żar może nadal pozostawać gorący pod powierzchnią, dlatego miejsce wymaga starannego sprawdzenia przed odejściem. Nie należy używać suchej ściółki, liści, igliwia ani materiału zawierającego łatwopalne części roślinne. Jeżeli ognisko rozpalono w wyznaczonym palenisku, najlepiej stosować się również do zasad ustalonych przez jego zarządcę. Szczególnie ważne jest to na terenach leśnych, gdzie nawet niewielkie zaniedbanie może mieć poważne konsekwencje. Bez względu na zastosowaną metodę podstawowa zasada pozostaje taka sama: miejsce można opuścić dopiero wtedy, gdy nie ma w nim płomieni ani żaru, a pozostałości zostały rzeczywiście schłodzone, nie zaś jedynie przykryte i ukryte przed wzrokiem.
Jak sprawdzić, czy ognisko zostało całkowicie ugaszone i nie grozi ponownym zapłonem?
Najważniejszym etapem kończącym gaszenie jest dokładne sprawdzenie paleniska. Brak płomienia i dymu nie daje jeszcze pewności, że ognisko zostało bezpiecznie wygaszone, ponieważ żar może pozostawać pod warstwą popiołu, pomiędzy kamieniami albo wewnątrz większych kawałków nadpalonego drewna. Po dokładnym zalaniu wodą pozostałości należy więc przemieszać, rozgarniając popiół i odsłaniając głębsze warstwy paleniska. Jeżeli pojawiają się kolejne gorące miejsca, proces polewania i mieszania trzeba powtórzyć. Szczególną uwagę warto poświęcić większym głowniom, ponieważ mogą zachować wysoką temperaturę znacznie dłużej niż drobny popiół. Lasy Państwowe zalecają dokładne zalanie ogniska wodą, zasypanie piaskiem oraz upewnienie się, że nie pozostały tlące się fragmenty drewna. W praktyce oznacza to, że gaszenia nie można uznać za zakończone wyłącznie dlatego, że ogień przestał być widoczny. Trzeba doprowadzić do rzeczywistego schłodzenia paleniska, a nie jedynie stłumić płomienie.
Dobrym kryterium jest całkowity brak wyczuwalnego ciepła, jednak sprawdzanie temperatury należy przeprowadzać ostrożnie. Najpierw można zbliżyć dłoń do pozostałości bez bezpośredniego dotykania popiołu, ponieważ pod chłodniejszą powierzchnią może znajdować się bardzo gorący żar. Dopiero po dokładnym zalaniu, wymieszaniu i upewnieniu się, że nie występują gorące miejsca, można uznać palenisko za bezpiecznie schłodzone. Jeżeli nadal wydobywa się para, widoczny jest dym albo wyczuwalne jest ciepło, należy kontynuować gaszenie. Warto sprawdzić również krawędzie paleniska oraz podłoże bezpośrednio pod nim, zwłaszcza jeśli ogień palił się przez kilka godzin. Zasada jest prosta: miejsce po ognisku przed odejściem powinno być zimne, a nie jedynie pozbawione płomieni. Takie podejście wymaga kilku dodatkowych minut, lecz znacząco ogranicza ryzyko ponownego pojawienia się żaru pod wpływem wiatru czy przesunięcia niedopalonego kawałka drewna.
Jak uporządkować miejsce po ognisku, aby ograniczyć wpływ na środowisko?
Uporządkowanie miejsca po ognisku powinno rozpocząć się dopiero po całkowitym schłodzeniu paleniska. Jeżeli korzystano z istniejącego, wyznaczonego miejsca, należy pozostawić je w stanie zgodnym z zasadami obowiązującymi na danym terenie. Przede wszystkim trzeba zebrać wszystkie śmieci, resztki opakowań, folie, puszki, szkło i inne przedmioty przyniesione na miejsce biwaku. Ognisko nie powinno być traktowane jako sposób na pozbywanie się odpadów. Tworzywa sztuczne, opakowania wielomateriałowe czy inne śmieci należy zabrać ze sobą i wyrzucić w przeznaczonym do tego miejscu. Nie warto również pozostawiać obok paleniska nadmiernej ilości przygotowanego wcześniej drewna, jeśli regulamin miejsca tego nie przewiduje. W przypadku terenów udostępnionych turystycznie pierwszeństwo mają zasady zarządcy - istniejącego paleniska nie należy samowolnie rozbierać, przenosić kamieni ani przebudowywać infrastruktury tylko po to, aby zatrzeć ślady pobytu.
Ograniczanie wpływu na środowisko zaczyna się jednak znacznie wcześniej niż podczas sprzątania. Najmniej szkód powoduje korzystanie z już istniejących, legalnych palenisk zamiast tworzenia nowych miejsc wypalających kolejne fragmenty podłoża. Rozmiar ognia powinien odpowiadać rzeczywistym potrzebom, ponieważ niewielkie ognisko wymaga mniej opału, łatwiej je kontrolować i szybciej można je całkowicie wygasić. Podczas pobytu należy także unikać niszczenia żywej roślinności oraz samowolnego pozyskiwania drewna tam, gdzie jest to niedozwolone. Po zakończeniu spotkania warto rozejrzeć się szerzej niż tylko wokół samego paleniska - lekkie opakowania, chusteczki czy fragmenty folii mogą zostać przeniesione przez wiatr kilka metrów dalej. Odpowiedzialne zachowanie oznacza pozostawienie terenu w takim stanie, aby kolejni użytkownicy nie musieli sprzątać pozostałości po poprzedniej grupie, a obecność człowieka powodowała możliwie małą ingerencję w otoczenie.