Koniec lata większości osób nie kojarzy się jeszcze z grypą, jednak właśnie wrzesień jest dobrym momentem, aby pomyśleć o szczepieniu przed kolejnym sezonem infekcyjnym. W Polsce zwiększona aktywność grypy przypada zwykle na miesiące od jesieni do wiosny, a najwięcej zachorowań obserwuje się zazwyczaj między styczniem a marcem. Organizm potrzebuje czasu na wytworzenie odpowiedzi immunologicznej po szczepieniu, dlatego wykonanie go przed okresem intensywnej transmisji wirusa pozwala przygotować się z wyprzedzeniem. Szczepienie nie musi jednak odbyć się dokładnie we wrześniu - można je wykonać również później, także w trakcie trwającego sezonu.

Sezon 2026/2027 przynosi jednocześnie istotną zmianę dotyczącą samych preparatów. W Polsce dostępne są w tym sezonie trzy-składnikowe, inaktywowane szczepionki przeciw grypie podawane we wstrzyknięciu: Vaxigrip, Influvac oraz wysokodawkowa Efluelda przeznaczona dla osób starszych. Ich skład został zaktualizowany zgodnie z rekomendacjami dotyczącymi wirusów, które mają największe znaczenie w nadchodzącym sezonie na półkuli północnej. Najbardziej zauważalna różnica w porównaniu z poprzednimi latami to odejście od czteroskładnikowych szczepionek zawierających dodatkowo antygen linii B/Yamagata.

Dlaczego wrzesień 2026 jest dobrym momentem na szczepienie przeciw grypie?

Szczepienie wykonane we wrześniu lub październiku pozwala organizmowi przygotować odpowiedź immunologiczną przed okresem, w którym liczba zakażeń zaczyna wyraźnie rosnąć. Odporność nie pojawia się natychmiast po podaniu preparatu. Zazwyczaj potrzeba około dwóch do trzech tygodni, dlatego czekanie na moment, kiedy w szkołach, biurach i komunikacji miejskiej zacznie chorować coraz więcej osób, nie jest najbardziej praktycznym rozwiązaniem. W Polsce sezon epidemiczny grypy obejmuje zwykle okres od października do maja, natomiast szczyt zachorowań często przypada na pierwsze miesiące roku. Z tego względu początek jesieni daje odpowiedni zapas czasu, szczególnie osobom starszym, przewlekle chorym, kobietom w ciąży oraz osobom, które w pracy mają kontakt z dużą liczbą ludzi.

Nie oznacza to jednak, że osoba, która nie zaszczepi się we wrześniu, powinna całkowicie zrezygnować ze szczepienia. Eksperci podkreślają, że szczepienia przeciw grypie mogą być wykonywane przez cały sezon jesienno-zimowy. Jeśli więc ktoś przypomni sobie o szczepieniu dopiero w listopadzie, grudniu czy nawet później, nadal może ono mieć znaczenie, ponieważ wirus krąży przez wiele miesięcy. Termin najlepiej dopasować do sytuacji zdrowotnej oraz indywidualnych zaleceń. Ważne jest również, aby nie odkładać szczepienia tylko dlatego, że w poprzednim sezonie ktoś zachorował późno albo wcale. Skład preparatu aktualizuje się co roku, ponieważ wirusy grypy podlegają ciągłym zmianom, dlatego szczepienie przeciw grypie jest zaleceniem sezonowym, a nie jednorazowym działaniem wykonywanym raz na wiele lat.

Co dokładnie zmienia się w szczepionkach przeciw grypie w sezonie 2026/2027?

Najważniejszą zmianą sezonu 2026/2027 jest przejście na szczepionki trzy-składnikowe. Światowa Organizacja Zdrowia zaleciła, aby preparaty przeznaczone na półkulę północną zawierały antygeny odpowiadające dwóm wirusom grypy typu A oraz jednemu wirusowi typu B. W przypadku szczepionek produkowanych z wykorzystaniem wirusów namnażanych na zarodkach jaj kurzych, a więc preparatów dostępnych w Polsce, są to wirusy podobne do A/Missouri/11/2025 (H1N1)pdm09, A/Darwin/1454/2025 (H3N2) oraz B/Tokyo/EIS13-175/2025 z linii B/Victoria. Dobór składu nie jest przypadkowy - jest wynikiem analizy globalnych danych dotyczących krążących odmian wirusa i ich zmian genetycznych oraz antygenowych.

Jeszcze kilka lat temu standardem były szczepionki czterowalentne, zawierające dwa składniki wirusa typu A oraz dwa typu B. Czwartym elementem był wirus z linii B/Yamagata. WHO od kilku sezonów wskazywała jednak, że dalsze uwzględnianie tej linii w szczepionkach nie jest uzasadnione, ponieważ od początku pandemii COVID-19 nie potwierdzano jej trwałego krążenia w populacji. Przejście na trzy składniki nie oznacza więc "słabszej" szczepionki. Jest dostosowaniem preparatu do aktualnej sytuacji epidemiologicznej i pozwala skoncentrować jego skład na wirusach, które pozostają istotne dla sezonowych zachorowań. WHO podkreśla również, że skład szczepionek przeciw grypie musi być regularnie aktualizowany właśnie ze względu na ciągłą ewolucję wirusa.

Jakie szczepionki przeciw grypie są dostępne w Polsce w sezonie 2026/2027?

Według aktualnych informacji Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego w sezonie 2026/2027 w Polsce dostępne są inaktywowane szczepionki trzy-składnikowe podawane we wstrzyknięciu. Wśród nich znajduje się Vaxigrip, czyli szczepionka typu split zawierająca rozszczepione wirusy grypy, oraz Influvac, będący szczepionką podjednostkową zawierającą powierzchniowe białka wirusa. Dostępna jest również Efluelda, czyli szczepionka typu split o zwiększonej zawartości antygenów przeznaczona dla osób starszych. Wysokodawkowe preparaty stosuje się w tej grupie ze względu na zmieniającą się wraz z wiekiem odpowiedź układu odpornościowego.

Nie powinno się jednak samodzielnie wybierać szczepionki wyłącznie na podstawie nazwy preparatu czy informacji przeczytanych w internecie. Znaczenie mają wiek, wskazania zapisane w charakterystyce produktu oraz indywidualna sytuacja zdrowotna. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok wskazuje, że u osób dorosłych w wieku 60 lat i starszych szczepienie może być realizowane szczepionką standardową albo wysokodawkową. W przypadku młodszych osób stosowane są preparaty odpowiednie do ich wieku. Jeśli pacjent ma choroby przewlekłe, przyjmuje leki wpływające na odporność albo wcześniej miał poważną reakcję alergiczną po szczepieniu, wybór preparatu i termin warto omówić podczas kwalifikacji.

Kto powinien zaszczepić się przeciw grypie w sezonie 2026/2027?

Szczepienie przeciw grypie jest zalecane wszystkim osobom po ukończeniu 6. miesiąca życia, jeśli nie występują przeciwwskazania. Szczególną uwagę zwraca się jednak na grupy, u których zakażenie może wiązać się z większym ryzykiem ciężkiego przebiegu i powikłań. Należą do nich między innymi osoby starsze, osoby z chorobami przewlekłymi układu krążenia i oddechowego, cukrzycą, obniżoną odpornością oraz innymi problemami zdrowotnymi zwiększającymi ryzyko komplikacji. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok szczególnie wskazuje osoby po 50. roku życia, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów od 65 lat. Szczepienie zaleca się również osobom mającym bliski kontakt z niemowlętami, osobami starszymi czy przewlekle chorymi.

Znaczenie ma również rodzaj wykonywanej pracy. Na częsty kontakt z wirusem mogą być bardziej narażeni między innymi pracownicy ochrony zdrowia, szkół, handlu, transportu czy służb publicznych. W takich przypadkach szczepienie chroni nie tylko samą osobę zaszczepioną, ale może także ograniczać prawdopodobieństwo przeniesienia zakażenia na osoby bardziej podatne na powikłania. Szczepienie nie daje stuprocentowej gwarancji uniknięcia infekcji, ponieważ jego skuteczność zależy między innymi od sezonu, wieku oraz zgodności krążących wirusów ze składem preparatu. NIZP wskazuje, że ochrona przed zachorowaniem może różnić się w poszczególnych sezonach, natomiast istotnym celem szczepienia jest również ograniczenie ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań.

Czy dzieci powinny szczepić się przeciw grypie i ile dawek potrzebują?

Dzieci mogą być szczepione przeciw grypie po ukończeniu 6. miesiąca życia. W większości przypadków w kolejnych sezonach stosuje się jedną dawkę rocznie, jednak u najmłodszych dzieci rozpoczynających szczepienia schemat może wyglądać inaczej. Dziecko, które nie ukończyło jeszcze 9 lat i nie otrzymało wcześniej łącznie dwóch dawek szczepionki przeciw grypie, powinno otrzymać dwie dawki w odstępie co najmniej czterech tygodni. Nie muszą one pochodzić z jednego sezonu. Ma to szczególne znaczenie dla rodziców planujących pierwsze szczepienie dziecka właśnie jesienią - rozpoczęcie schematu odpowiednio wcześnie pozwala podać obie dawki przed okresem największej aktywności grypy.

Niemowląt przed ukończeniem 6. miesiąca życia nie szczepi się przeciw grypie. Jednym ze sposobów ich pośredniej ochrony jest szczepienie kobiet w ciąży oraz osób pozostających z dzieckiem w bliskim kontakcie. Dzieci odgrywają również dużą rolę w rozprzestrzenianiu infekcji w rodzinach, ponieważ mają intensywny kontakt z rówieśnikami w żłobkach, przedszkolach i szkołach. Warto przy tym pamiętać, że łagodne przeziębienie czy przebyta wcześniej w sezonie grypa nie oznaczają automatycznie, że szczepienie nie będzie już potrzebne. Różne typy wirusa mogą krążyć jednocześnie, a o możliwości wykonania szczepienia decyduje przede wszystkim aktualny stan zdrowia dziecka. W ostrym stanie chorobowym szczepienie odracza się do ustąpienia objawów.

Czy kobiety w ciąży mogą szczepić się przeciw grypie jesienią 2026?

Szczepienie przeciw grypie jest rekomendowane kobietom w ciąży, ponieważ ciąża wiąże się ze zmianami w funkcjonowaniu układu odpornościowego, oddechowego i krążenia, które mogą zwiększać ryzyko cięższego przebiegu infekcji. Aktualne polskie zalecenia wskazują, że kobiety mogą szczepić się przeciw grypie w czasie ciąży, a stosowane w Polsce preparaty inaktywowane nie zawierają żywych wirusów zdolnych do wywołania grypy. Jest to również sposób na zapewnienie częściowej ochrony dziecku w pierwszych miesiącach życia, kiedy nie może ono jeszcze otrzymać własnej szczepionki przeciw grypie.

Jeżeli termin ciąży przypada na sezon jesienno-zimowy, wrzesień lub październik mogą więc być dobrym momentem na omówienie szczepienia z lekarzem lub inną osobą uprawnioną do kwalifikacji. Nie trzeba czekać do konkretnego tygodnia ciąży tylko dlatego, że takie informacje pojawiają się w mediach społecznościowych. Decyzja powinna uwzględniać aktualny stan zdrowia, ewentualne przeciwwskazania oraz charakterystykę wybranego preparatu. Szczególnie istotne jest rozróżnienie profilaktycznego szczepienia od próby szczepienia w trakcie ostrej infekcji. Jeżeli występuje gorączka lub nasilone objawy choroby, termin szczepienia powinien zostać ustalony po ocenie stanu zdrowia.

Gdzie można zaszczepić się przeciw grypie i czy w 2026 roku nadal można zrobić to w aptece?

Dorośli nie muszą wykonywać szczepienia wyłącznie w przychodni. Szczepienia przeciw grypie mogą być realizowane również w aptekach uczestniczących w programie szczepień. W przypadku osoby dorosłej farmaceuta może przeprowadzić kwalifikację oraz podać preparat, jeśli spełnione są wymagane warunki. Szczepienia dzieci realizowane są natomiast w podmiotach leczniczych, a kwalifikację dziecka przeprowadza lekarz. Wykonane szczepienie jest zapisywane w elektronicznej Karcie Szczepień. Rozwiązanie apteczne może mieć szczególne znaczenie jesienią, ponieważ zwiększa liczbę miejsc, w których osoby dorosłe mogą wykonać szczepienie bez konieczności planowania osobnej wizyty w tradycyjnym punkcie szczepień.

Zasady refundacji preparatów mogą zależeć od wieku, wskazań oraz aktualnego wykazu refundacyjnego, dlatego przy planowaniu szczepienia w sezonie 2026/2027 najlepiej sprawdzić aktualny poziom odpłatności w momencie wystawiania i realizacji recepty. Oficjalne informacje Ministerstwa Zdrowia wskazują na system obejmujący bezpłatne szczepionki dla wybranych grup oraz częściową refundację dla innych pacjentów, ale wykazy refundacyjne są okresowo aktualizowane. Warto więc nie kierować się ceną zapamiętaną z poprzedniego sezonu ani nazwą czterowalentnego preparatu z wcześniejszych lat, ponieważ w sezonie 2026/2027 dostępne szczepionki mają już trzy-składnikową formułę.

Czy szczepionka przeciw grypie może wywołać grypę i jakie mogą być działania niepożądane?

Szczepionki dostępne w Polsce w sezonie 2026/2027 są preparatami inaktywowanymi, dlatego nie mogą wywołać grypy w wyniku zakażenia wirusem zawartym w szczepionce. Po szczepieniu mogą natomiast wystąpić przejściowe objawy wynikające z reakcji układu odpornościowego. Najczęściej są to ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia. U części osób mogą pojawić się również ból głowy, mięśni, stawów, uczucie zmęczenia czy niewielki wzrost temperatury. Zazwyczaj objawy te mają łagodny charakter i ustępują w krótkim czasie. Nie powinno się ich utożsamiać z zachorowaniem na grypę.

Istnieją jednak sytuacje, w których szczepienie należy odroczyć albo poprzedzić szczegółową konsultacją. Jednym z przeciwwskazań jest ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszej dawce szczepionki lub na jej składnik. Szczepienia nie wykonuje się także w czasie ostrej choroby przebiegającej z nasilonymi objawami i wysoką gorączką. Każdy przypadek warto oceniać indywidualnie podczas kwalifikacji, zamiast samodzielnie rezygnować ze szczepienia na podstawie łagodnej infekcji przebytej kilka tygodni wcześniej. Jesień 2026 nie zmienia podstawowej zasady profilaktyki grypy - szczepionkę należy dobierać do wieku i sytuacji zdrowotnej, a samo szczepienie najlepiej wykonać przed okresem intensywnego krążenia wirusa. Największą zmianą sezonu 2026/2027 jest natomiast nowy, trzy-składnikowy skład preparatów odpowiadający aktualnym rekomendacjom WHO.